Deniz Berfin Kotan & Baran Yüce
Önceki iki yazımızda Malatya’da süren doğa talanına daha geniş bir perspektiften bakmayı ve Akçadağ, Arguvan ve Hekimhan’da ziyaret ettiğimiz köylerde sürdürülen mücadeleleri duyurmayı amaçlamıştık. Bu serinin üçüncü ve şimdilik son yazısında ise Yazıhan ve Doğanşehir ilçelerinde süren talanı, ilk bakışta yerel ve sınırlı görünen ancak Malatya halkının sağlığını ve geçim kaynaklarını doğrudan etkileyen örnekler üzerinden ele alacağız.
İlk bakışta sınırlı görünen bu tahribatın giderek olağanlaşması, meselenin asıl boyutunun gözden kaçmasına neden oluyor. Malatya’da neredeyse adım başı yeni bir taş ocağı açılması, yollarda ilerlerken hemen her noktada bir taş kırma-eleme tesisiyle karşılaşılması artık sıradan bir manzara haline gelmiş durumda. Oysa bu sıradanlaşma, doğanın ve yaşam alanlarının sistematik biçimde talan edilmesini görünmez kılarken meselenin özüne de yabancılaşılmasına neden olmuş durumda.
Özellikle depremden hemen sonraki dönemde sözde şehrin yeniden inşası (özde yeniden imar rantı) bahane edilerek hemen her ilçede birden çok sayıda taş ocağı, eleme-kırma tesisleri inşa edilmiş durumda. Örneğin bu tesislerden bir tanesi ilk yazımızda değindiğimiz, Kalecik Hudut Köyü’nden Cumhuriyet Örnekköy’e doğru ilerlerken yolumuzun üzerinde kalan Doğanşehir Eskiköy’de karşımıza çıkıyor. 6 Şubat depremlerinin ardından konutların inşa edildiği ve inşaat çalışmalarının hâlâ sürdüğü Eskiköy’de, yerleşim alanlarına yakın konumda bulunan iki taş kırma-eleme fabrikası, bölge halkının sağlığını ve yaşam alanlarını tehdit ediyor.

Malatya’da süregelen bir diğer ciddi halk sağlığı sorunu ise deprem molozlarının yol kenarlarına gelişigüzel dökülmesidir. Eskiköy ile Cumhuriyet Örnekköy arasındaki güzergâhta, yıkılan binalara ait moloz ve beton kalıntıları aradan geçen yaklaşık 4 yıla rağmen hâlâ durmakta. Bu manzaraya her gün tanıklık etmek, sevdiklerini enkaz başında günlerce beklemiş bölge halkı üzerinde ağır bir psikolojik tahribat yaratıyor. Aynı zamanda rüzgârla birlikte havaya karışan zararlı toz ve partiküllerin solunması akciğer sağlığını doğrudan tehdit etmekte depremin yarattığı yıkımın ve ihmalin devam ettiğini acı biçimde göstermekte.
Benzer bir manzara Yazıhan’da da kolaylıkla gözlemlenebiliyor. Yazıhan’da, çiftçiler ve hayvancılar bir yandan tarımsal üretime ket vurmaya ant içmiş beton zenginlerinin beton santralleriyle boğuşurken diğer yandan “yeşil enerji” kisvesi altında sunulan Güneş Enerjisi Santrallerinin (GES) ürettikleri metan gazlarının eşliğinde tarım ve hayvancılık yapmaya çalışıyorlar.
Cendere Mahallesi, bu mülksüzleştirme planının en net görüldüğü yerlerden biri. Cendere ile Aşağı Boyaca köylerinin tam ortasında elma, kayısı, domates ve salatalık gibi tarım ürünlerinin yetiştirildiği verimli sulu tarım arazilerinin kalbine bir GES projesi ve beton santrali birer hançer gibi saplanmış durumda. Önünden Kuruçay’ın sularının aktığı bu vadide, yine neye yatırım yapsam diye düşünürken aklına beton gelen atadan şanslı (!) sermayedarın dahiyane fikri neticesinde beton santrali tahribat yaratıyor. Yaşam alanlarının ve tarlaların hemen dibinde kurulan bu işletme, köylünün toprağını ve suyunu zehirleyerek tarımsal üretimden kasıtlı olarak koparıyor.
Yazıhan merkeze sadece 500 metre mesafedeki Fethiye Mahallesi de doğrudan bu ekolojik saldırının hedeflerinden birisi durumunda. Burada kurulan KB Kale Beton ve Kireç işletmesi, kuzey rüzgârlarıyla zehirli tozunu doğrudan yaşam alanlarının üzerine savuruyor. Talan bununla da bitmiyor; asırlık Aşağı Değirmen’in ve kayısı bahçelerinin tam ortasına kurulan taş-çakıl eleme tesisiyle yörenin tarımcılık kültü taş tozuna kurban ediliyor.
Taş ocaklarının yarattığı yıkımdan nasibini alan bir diğer yerleşim yeri de Cumhuriyet Örnekköy. Malatya’nın dört bir yanında olduğu gibi burada da halkın can damarı olan tarım arazileri ve kayısı bahçeleri ağır bir tehdit altında. Yaşam alanlarının ve tarlaların hemen dibinde faaliyete geçirilen bu ocaklardan kalkan toz bulutları, geçimini kayısıcılıkla sağlayan ve toprağında yetiştirdiği sebzeyi tüketen köylüyü doğrudan zehirliyor. Tehlike yalnızca bu köyle de sınırlı kalmıyor, rüzgârla savrulup ekinlerin üzerine çöken bu zehirli tozlar, o kayısıların ulaştığı memleketin dört bir yanındaki insanların sağlığını da sinsice tehdit ediyor.

Fethiye Mahallesi’nde bulunan Kurşunlu yolu Güvendik mevkiinde 2025’te faaliyete geçen devasa GES projesi Cendere Mahallesi’nde olduğu gibi “yeşil enerji” makyajıyla tarım arazilerinin üzerine çökmüş durumda. Tesisin ve yüksek gerilim hatlarının yaydığı radyasyon hem eskiden yoğun kar alan bölgeyi kuraklaştırıyor hem de göçmen kuşların ölüm rotasına dönüşüyor, üstüne üstlük her yıl yüzlerce kuş bu hatlara kapılıp can veriyor.

İşte ahval bu şekilde Malatya’da tıpkı yurdun dört bir yanında olduğu gibi. Holdingci güçlerin kendisini ve bileşenlerini tekrar tekrar yeniden üretimini gözlemleyebilmek için harika birer örnek aslında deprem bölgeleri. Bir ömürlük emeğimizi, akşam başımızı güvenle sokabilelim diye milyonluk betonlara yatırıyoruz. Ancak müteahhidin kâr hırsı ve belediyelerin rüşvet çarkıyla tıkır tıkır işleyen bu denetimsizlik düzeni, en ufak bir sarsıntıda sevdiklerimizi bizden koparan bir cinayet şebekesine; o milyonluk betonlar ise koca birer enkaza dönüşüyor. Enkazı yaratan taşeronların ağababası olan devasa holdingler, “Al sana sınırsız bir rant alanı, dilediğince kâr et” denilerek bölgeye kurtarıcı gibi davet ediliyor (tıpkı Malatya’nın Rönesans Holding’e peşkeş çekilmesinde olduğu gibi). Bu dev holding grupları, “yeniden inşa” bahanesiyle dağları oyuyor; açtıkları taş ocakları ve beton santralleriyle depremzede halkın son geçim kaynağı olan tarım arazilerini toza ve zehire boğuyor. Toprağından ve üretim araçlarından koparılan halka ise “Tarımı boşverin, size sigortalı iş bulduk” denilerek kendi memleketinde, kendi doğasını katleden şantiyelerde ucuz işgücü olma dayatılıyor. Bu holdingci sömürü döngüsü doğası yok edilen ve proleterleştirilen halka dikilen o binaların fahiş kâr oranlarıyla yeniden satılmasıyla tamamlanıyor. Ve tüm bu kusursuz sömürü döngüsünün sonunda; ihaleleri holdinglere peşkeş çeken bakanlıklar, imar rantına bekçilik eden belediyeler ve “aksırıncaya, tıksırıncaya, çatlayıncaya kadar” yiyen holdingler, tüm şehri boydan boya reklam panolarıyla donatıyor. Kan ve yıkım üzerinden kurdukları bu devasa rant düzenini, yüzleri kızarmadan depremzede halka bir “lütuf” ya da “bağış” gibi pazarlıyorlar.
Bize dışarıdan pür-ü pak gibi dayatılan bu çarkın dişlilerinde aslında sadece bizim terimiz ve kanımız var. Dolayısıyla Malatya’ya, Hatay’a, Adıyaman’a, Maraş’a bakınca görülecek tek bir yalın gerçeklik kalıyor geriye: Bu dünyayı biz yaratıyoruz, biz ayakta tutuyoruz ancak yönetenler, yönetirken sömüren, semiren, öldüren holdingci güçler oluyor!
Her sabah uyanınca, her akşam yatmadan önce aklımıza Malatya gelsin; her gün daha da büyük bir azimle, inatla ve öfkeyle mücadele edelim!
Üreten biziz, yöneten de biz olacağız!



